Mocht ik ooit in een rolstoel terecht komen...

Beste Lovis Avhan,

U lijkt op zoek te zijn naar een verborgen christelijke boodschap in mijn essay, in de veronderstelling dat er eigenlijk staat: wie niet christelijk is, deugt niet. Ik kan u gerust stellen: ik ben wel protestant, maar van het liberale soort en volgens mij gaat het in deze discussie niet om een tegenstelling tussen wel- en niet-christenen. Sterker nog, in mijn boek laat ik zien hoe enkele protestanten een bijdrage hebben geleverd aan de huidige Nederlandse praktijk van levensbeëindiging. Zelf baseer ik me in mijn essay nergens op christelijke uitgangspunten, omdat ik uitdrukkelijk het debat zoek met iedereen, dus ook met mensen die, zoals bijna al mijn vrienden en familie, niet christelijk zijn en het dan weinig zin zou hebben met bijbelteksten te gaan zwaaien, ook als die mij wel degelijk wat zeggen.
Verder zegt u dat het u verbaast dat ik niet inga op de kwestie van mensen die hun leven voltooid achten. Dat klopt, mijn boek gaat NIET over mensen die over hun eigen leven oordelen dat het beter voorbij kan zijn. Mijn boek gaat over mensen die oordelen dat andermans leven beter voorbij kan zijn. Het gaat dus niet over euthanasie, niet over zelfbeschikking, niet over autonomie, maar juist over het omgekeerde: het oordelen over een ander.

“Pas op voor hooggestemde idealen” [Trouw, 21.11.2009] gaf aanleiding tot de volgende notities [ik plaatste dit commentaar eerder waarschijnlijk op de verkeerde plaats]:

Beste Gerbert,

"Pas op voor hooggestemde idealen". Is dat niet hèt kenmerk van een conservatief standpunt en - aangaande dit artikel - van een christelijke moraal? Als dat "degelijk en het goede behouden" betekent, is er niks mis mee. Maar als het betekent: "elke vernieuwing of verandering uitsluiten", is dat om tranen in je ogen te krijgen. Zijn vernieuwing en verandering niet hèt kenmerk van het leven? Als die ontbreken, spreken we dan niet van "dood [in de pot]"? Is het tot elke prijs behouden van 't leven niet - soms! ook! - het ten koste van onnodig lijden uitstellen van een onvermijdelijke dood? Omdat we daar bang voor zijn! Zijn we daar bang voor, of is dat de topsy turvy uitdrukking van levensdrift? Niemand wil dood als 't erop aan komt, Gerbert! Wil hij dat toch, dan moet daar wel een verdomd "goede" reden voor zijn! Een weinig benijdenswaardige situatie. Mededogen is dan op zijn plaats, al zou die 'alleen maar' gevoed worden door het besef: "Hodie tibi, cras mihi". Dat hoeft niet per se tot euthanasie te leiden [palliatieve zorg is ook een, soms zelfs aangewezen optie], maar houdt die mogelijkheid, als dat de - om welke reden ook - duurzame, weloverwogen, met naastbestaanden besproken wens is van de lijdende mens of van degene die zijn leven als voltooid ervaart, wel open.

Vooral een bezinning op de situatie van de laatste categorie mensen heb ik in het artikel gemist. Zoals ook bezinning op: of het verschil maakt, als de dood aanklopt, of iemand eerder of later gestorven is. Voor de overledene in ieder geval niet. Voor de nabestaanden blijft het een eerder of later, onvermijdelijk, hartverscheurend verdriet en soms hartbrekend gemis. Wie zal hier een keus durven maken, tenzij mededogen, tenzij liefde het hart opent en de lijdende mens de mogelijkheid biedt om op een menselijke, gewenste manier te sterven? Of sluiten we liever onze ogen en laten mensen in de kou staan [en vertrekken we naar Berlijn, zoals in het blauwgetinte kader] of accepteren we liever de - vaak - afgrijselijke gevolgen van een - uit wanhoop en in totale eenzaamheid gemaakte en geëffectueerde - onmenselijke keus om "naar een hoge flat te gaan"? Als we "hoge" godsdienstige resp. politieke redenen hebben, zien we er - ogenschijnlijk - geen been in mensen voortijdig de dood in te sturen. Waar blijft de bezinning daarop? Of staat die in je boek: "Hij had beter dood kunnen zijn. Oordelen over andermans leven"? Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat jouw oordeel zich - in dit artikel! - beperkt tot een oordeel over respectievelijk een veroordeling van voorstanders van euthanasie.

Tot op zekere hoogte deel ik je kritiek op o.m. Rob Jonquière, Hélène Dupuis en Emile Kolbi, maar of zij zich voldoende in jouw selectie van citaten herkennen? Zo heb ik weinig waardering voor de recente, halfslachtige publicatie van NVVE over middelen om tot zelfdoding over te gaan. Omdat die publicatie mensen in een weinig benijdenswaardige situatie in de kou laat staan. Door ze in eenzaamheid te laten sterven. Dan heb ik meer respect voor de voorzitter van de "Stichting Vrijwillig Leven", Gerard Schellekens, die uit voorbeeldig mededogen het risico van strafvervolging liep bij die mevrouw uit Almelo, terwijl haar verpleeghuisarts een wettelijke mogelijkheid [verwijzen of euthanasie] negerend slechts "Nee!" zei. Zeker, "de eigen levensovertuiging kan tot oordelen over andermans leven leiden", zoals je zegt. Christenen en gelovigen hebben de schijn tegen daar patent op te hebben. Erger nog, dat brengt mensen soms tot een keuze, die de hunne niet is. Je artikel - althans de teneur daarvan - is er het zoveelste schoolvoorbeeld van.

Beste adjunct-hoofdredacteur van Trouw - "Misschien wel het beste [christelijk georiënteerde] dagblad van Nederland" - er is momenteel een in onbruik geraakt, hooggestemd ideaal in de aanbieding: "Heb uw naaste lief als uzelf"! Ja, ik moet ervoor waarschuwen, het gaat niet allemaal volgens het [wet-]boekje. En geld is er ook niet mee te verdienen. Maar er is een wereld [mee] te winnen, een wereld van mededogen. Maar ja, je zou wel gek zijn, als je die dwaasheid serieus nam!

Met vriendelijke groet,

Lovis Avhan van den Boom
Campanulalaan 11
5582 HZ Waalre

Auteur van "Ongewild of Vrij[-willig]".
Publicatie in "SVL-Nieuws" [decembernummer 2008].
Het mummer is, omdat het niet via de SVL-site te downloaden is, te vinden door met mijn naam te Google-n. De daarbij horende link is: 2008-395 Svl.indd. Het artikel staat op pagina 25.

Op zich het feit dat iemand in een rolstoel belandt verandert weinig aan de situatie voor een willekeurige iemand met een doodswens. Het is ook te gemakkelijk dat probleem aan je geliefde of artsen over te laten, waarom moeten die het probleem dan oplossen in de meest radicale zin? De kernvragen zijn of er nog sprake is van een bewust leven en vervolgens of er sprake is van ondraaglijk lijden. Ikzelf heb een sterk dementerende moeder in een rolstoel. Ik zou menen dat het uitgangspunt voor haar (en anderen in soortgelijke gevallen) zou moeten zijn, want zij zelf gewild zou hebben, zou zij nog een bewust leven hebben kunnen leiden. Een gedachteexperiment dus. Hoewel de specifieke vraag tijdens het nog bewuste leven van mijn moeder nooit aan de orde is gekomen, ga ik ervan uit dat mijn moeder zich op het standpunt had gesteld dat niemand het recht heeft de plaats van God in te nemen. In haar lucide momenten zei ze weleens, was ik maar dood, want ik ben jullie alleen maar tot last. Zolang er geen sprake is van ondraaglijk lijden, hebben wij de morele plicht - en heeft de gemeenschap de morele plicht - een optimale verzorging te bieden, in de geest van wat de persoon zelf zou hebben gewild, ook al heeft het leven zelf geen enkele kwaliteit meer. Zelf zou ik wel graag willen dat een register zou worden ingesteld waarin je zou kunnen aangeven, wat jezelf zou willen wanneer je niet meer zelf zou kunnen beslissen over leven of dood en er geen enkel vooruitzicht meer is op een menswaardig bestaan.